İşlem Yapılıyor

D- GERİLEME DÖNEMİ (18.YÜZYIL)

1699 Karlofça Antlaşması ile başlar . 1792 Yaş Antlaşması ile son bulur.

XVIII. YÜZYIL (GERİLEME DÖNEMİ) ISLAHATLARI

İlk kez avrupa örnek alınarak bilim, teknik ve özellikle de askeri alanda ıslahatlar yapılmış , böylece devleti devleti yeniden güçlendirmek amaçlanmıştır.

  • Lale Devri Islahatları (1718-1730)
    • Dönemin padişahı III.Ahmet , sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ‘dır.
    • III.Ahmet , şair ve hattattır.
    • İstanbul’daki Sultanhamet Çeşmesi, Sultan Ahmet Camii onun döneminin en önde gelen mimari eserleridir.
    • 1718 Pasarofça Antlaşması’ndan 1730 Patrona Halil İsyanı’na kadar geçen süreye Lale Devri denir.
    • En önemli şairi Nedim’dir.
    • Bu dönemde, Avrupa’daki gelişmeleri yakından izlemek için Viyana, Londra ve Paris gibi önemli şehirlere geçici elçilikler açılmıştır.

NOT: Avrupa’ya ilk gönderilen geçici elçi Yirmi Sekiz Mehmet Çelebi olmuştur. Paris’e gönderilmiştir.

  • İlk kez Yeniçerilerden Tulumba Ocağı adında bir itfaiye teşkilatı kurulmuştur.
  • Lale Devri’nde Sait Efendi ve İbrahim Müteferrika aracılığıyla ilk Türk matbaası kurulmuştur.

NOT: Matbaada basılan ilk eser Vani Efendi tarafından yazılan Vankulu Lügatı’dır. (Arapça-Türkçe sözlük)

  • Doğu klasikleri Türkçe’ye çevrilmesi için Tercüme Heyeti oluşturulmuş ve birçok eser dilimize çevrilmiştir.
  • İstanbul’da kütüphaneler açılmıştır.
  • Yalova’da kağıt, İstanbul’da kumaş ve çini atölyeleri açılmıştır.
  • Köşk, çeşme, bahçe ve sebiller yapılmıştır.
  • Bu dönemde minyatür sanatı gelişmiştir. Minyatür sanatçısı Levni’dir.
  • Avrupa’nın Barok ve Rokoko mimari tarzı örnek alınarak saraylar, bahçeler ve köşkler yapılmıştır.
  • İlk kez çiçek aşısı uygulanmıştır.
  • Lale devri Patrona Halil İsyanı ile sona ermiştir. Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa öldürülürken, III.Ahmet tahttan indirilmiştir.

BİLGİ NOTU: Lale Devri’nde , askeri alanda ıslahat yapılmamıştır.

  • I.Mahmut :
    • Osmanlı Devleti’nde askeri alanda Avrupa’yı örnek alarak ıslahat yapan ilk padişah I.Mahmut’tur.
    • Karamühendishanesi (Hendesehane) kurulmuştur. Böylece Avrupa tarzındaki ilk teknik okul açılmıştır.
    • Comte de Bonneval Humbaracı Ahmet Paşa adını alarak Osmanlı Devleti’nin hizmetine girmiş ve Humbaracı Ocağı kurulmuştur.

UYARI: Avrupa’dan getirilen ilk askeri uzman Humbaracı Ahmet Paşa’dır.

  • Avrupa tarzında bölük, alay, tabur örgütlenmesi yapılmıştır.
  • Fransızlara verilmiş olan kapitülasyonlar 1740’ta sürekli hale getirilmiştir.

  • III.Mustafa:
    • Padişah , Sadrazam Koca Ragıp Paşa ve Macar asıllı mühendis Baron Dö Tott’un çalışmaları sonucu önemli gelişmeler sağlanmıştır.
    • Maliye düzenlenerek denk bütçe oluşturulmuştur.
    • Tersaneler ıslah edilmiş, Rusların Çeşme’de yakmasıyla kaybedilen donanmanın yerine yenisi inşa edilmiştir.
    • Deniz Mühendishanesi (Mühendishane-i Bahri Hümayün ) açılmıştır.
    • Avrupa tarzında eğitim almış olan sürat topçuları ocağı kurulmuştur.
    • İlk iç borçlanma gerçekleşmiştir. (Esham-ı Tahvilat)

  • I.Abdülhamit:
    • İstihkam Okulu (Askeriyede inşaat faaiyetleri yapan sınıf) açılmıştır.
    • Sürat topçuları, lağımcı ve humbaracı ocakları geliştirilmiştir.
    • Avrupa’dan danışmanlar getirilmiştir.
    • I.Abdülhamit Avrupa’dan getirilen danışmanların Müslüman olmaları ve Osmanlı kıyafeti giymeleri şarttını kaldırmıştır.
    • Yeniçerilerin ilk kez sayımı yapılmış ve askerlikle ilgisi olmayanlar ıslah edilmiştir.
    • Cülus bahşişi kaldırılmıştır.
    • Ulufe alım-satımı yasaklanmıştır.
    • Maliye düzene sokulmuştur.
    • Kaptan-ı Derya Cezayirli Hasan Paşa modern tersaneler kurmuştur.

  • III.Selim ‘den İtibaren Demokratikleşme Hareketleri ve Islahatları:
    • Köklü ve radikal ıslahatlar yapılması gereğini kavrayan ve bunu porgramlı olarak yapan ilk padişahtır. Devlet adamlarından 200 tane rapor alarak ıslahat yapmıştır.
    • III.Selim döneminde yapılan ıslahatların tamamına “yeni düzen” anlamına gelen Nizam-ı Cedit adı verilmiştir.
    • Viyana, Paris, Londra ve Berlin’de ilk kez sürekli elçilikler açılmıştır.

NOT: İlk daimi elçi Yusuf Agah Efendi’dir. (Londra)

  • Avrupa tarzında Nizam-ı Cedit Ordusu kurulmuş , Selimiye ve Levent kışlaları inşa edilmiştir.

BİLGİ NOTU: Nizam-ı Cedit ordusunun ilk askeri başarısı; Akka önlerinde Fransızlara karşı kazanılmıştır.

  • Askeri alanda yapılan ıslahatların ve ordunun masraflarının karşılanması için İrad-ı Cedit adlı yeni bir hazine kurulmuştur.
  • Osmanlı ordusuna kara subayı yetiştirmek amacıyla Mühendishane-i Berri Hümayun adlı askeri okul açılmıştır.
  • Kara ve deniz mühendishaneleri çağdaşlaştırılmış, geliştirilmiştir.
  • Tersaneler geliştirilerek modern gemiler yapılmıştır.
  • İlk resmi devlet matbaası “Matbaa-ı Amire” adıyla kurulmuştur.
  • Yerli malı kullanılması özendirilmiştir.
  • Şeyhülislamın yetkileri sınırlandırılmıştır.
  • III.Selim sorunların çözümü için , ülkenin ileri gelen devlet adamlarından bir Meşveret Meclisi (Danışma Meclisi) oluşturarak raporlar (lahiya) hazırlatmıştır.
  • Yeni kitaplar tercüme edilmiştir.
  • Türkçe resmi dil, Fransızca devletin ilk resmi yabancı dili olarak kabul edilmiştir.
  • Yabancı dil eğitimi Fransızca teknik okullarda zorunlu hale getirilmiştir.
  • Yeniçerilere haftanın belli günlerinde eğitim yapma mecburiyeti getirilmiştir.
  • İlk kez İstanbul’da Avrupa’dan gelen bir grup opera gösterisi sergilemiştir.
  • Şiir ve müziğe merak olan III.Selim “İlhami” mahlasıyla şiirler yazmış, ayrıca klasik Türk müziğine birçok makam kazandırmıştır.
  • Kabakçı Mustafa İsyanı sonucunda III.Selim tahttan indirilmiş ve öldürülmüştür.

BİLGİ NOTU: III.Selim dönemi siyasi olayı >> Mısır İşgali (1789)

  • 1789 Fransız ihtilaline kadar Osmanlı Fransız ilişkileri dostane geçmiştir. Ancak Napolyon 1789’da Mısır’ı işgal edince bu dostluk düşmanlığa dönüşmüştür.
  • Bu gelişme üzerine ilk defa İngiltere ve Rusya , Osmanlı Devletiyle bağlaşma kurarak Fransa’ya savaş açmışlardır.
  • Napolyon, Akka önlerinde Nizam-ı Cedit ordusu tarafından mağlup edildi.1802 yılında El-Ariş Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma ile;
    • Mısır Osmanlı Devleti’ne verildi.
    • İngiltere sömürge yollarının güvenliğini kuvvetlendirdi.
    • Rusya ilk defa boğazlardan savaş gemisi geçirdi.
    • Topraklarını tek başına koruyamayacağını anlayan Osmanlı denge politikası izlemeye başladı.

XVIII. YÜZYILIN BAZI ÖNEMLİ GELİŞMELERİ

  • EDİRNE VAKASI (1703):
    • Osmanlı Devleti’nin kötü gidişine rağmen; padişah II.Mustafa’nın sürdüğü zevk ve sefa, devlet işlerini sadrazamlarına ve şeyhülislama bırakması, İstanbul yerine Edirne’de oturması gibi sebepler ordu içinde hoşnutsuzlupa sebep olmuştur.
    • Yeniçeriler ayarlanarak Edirne’ye yürümüştür.
    • II.Mustafa’yı tahttan indirerek yerine kardeşi Sultan III.Ahmet’i tahta çıkarmışlardır.

  • PATRONA HALİL İSYANI (1730):
    • Lale devirinin icraatlarından memnun olmayan, yapılanları israf olarak gören, ekonomik sıkıntı içindeki halk kitleleri ve epeydir maaşlarını alamayan yeniçeriler Patrona Hailil önderliğinde isyan çıkarmışlardır.
    • İsyan neticesinde dönemin sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa idam edilmiş; Sultan III.Ahmet tahttan indirilmiş ve yerine yeğeni I.Mahmut tahta çıkarılmıştır.
    • Patrona Halil isyanı ile Lale Devri sona ermiştir.

  • RUSYA-OSMANLI İLİŞKİLERİ
    • Prut Antlaşması (1711):
      • 1710-1711 Osmanlı-Rusya savaşları sonunda imzalanmıştır.
      • Sadrazam Baltacı Mehmet Paşa önderliğinde yapılan savaşta Osmanlı başarılı olmuştur.
      • Osmanlı , Rus ordusunu yok etme fırsatı yakalamışken barış antlaşmasını imzalamıştır.

  • Küçük Kaynarca Antlaşması (1774):
    • 1768-1774 Osmanlı-Rus savaşları sonunda Osmanlı Devleti yenilgiye uğrayarak tarihinin en ağır antlaşmasını imzalanmıştır.
    • Kırım’a bağımsızlık verilmiştir. (İlk kez bir eyalat Osmanlı Devleti’nden ayrıldı.)
    • Rusya, Karadeniz’de donanma bulundurma hakkı elde etmiştir.
    • Rusya, ilk kez boğazlardan geçiş hakkı elde etmiştir.
    • Rusya, Osmanlı Devleti’ndeki Ortodoksların koruyuculuğunu üstlenmiştir.
    • İngiliz ve Fransızlara verilen kapitülasyonlar ilk kez Rusya’ya verilmiştir.
    • Osmanlı Devleti, ilk kez Rusya’ya savaş tazminatı ödemiştir.
    • Rus rüyası büyük oranda gerçekleşmiştir. Bu antlaşmadan sonra Osmanlı Devleti’ne “Hasta Adam” denmeye başlanmıştır.

  • Belgrad Antlaşması (1739):
    • 1736 yılında başlayan Osmanlı-Rus Savaşı’na 1737’de Avusturya’nın dahil olması sonucu yapılan savaşlar neticesinde imzalanmıştır.
    • Belgrad antlaşması Osmanlı İmparatorluğu’nun Avusturya ve Rusya ile imzaladığı son karlı antlaşmadır.

  • Yaş Antlaşması (1792):
    • 1787-1792 Osmanlı-Rus savaşı sonucunda imzalanmıştır. Küçük Kaynarca Antlaşması ile bağımsız olan Kırım’ı almak isteyen Rusya , bu hedefine ulaşmıştır. Yaş antlaşması ile Kırım resmen Rusya’ya bırakılmıştır.
    • Osmanlı Devleti dağılma dönemine girmiştir.

  • AVUSTURYA- OSMANLI İLİŞKİLERİ
    • Pasarofça Antlaşması (1718):
      • 1715-1718 Osmanlı, Avusturya-Venedik savaşları neticesinde imzalanmıştır.
      • Lale devri ıslahatları bu antlaşmadan sonra oluşan barış ortamında yapılmıştır.

  • Ziştovi Antlaşması (1791):
    • Osmanlı-Rus savaşı çerçevesinde gelişen 1787-1791 Osmanlı-Avusturya savaşı sonunda imzalanmıştır.
    • Avusturya Devleti, Ziştovi antlaşması sonrasında kendisi gibi çok uluslu olan Osmanlı Devleti ile iyi ilişkiler geliştirmeye başlamıştır.

  • FRANSA-OSMANLI İLİŞKİLERİ
    • Fransa’nın Mısır Seferi (1798-1801):
      • Fransa, Mısır ve doğu ticaret yolları üzerinde üstünlük elde etmek amacıyla 1789’da Napolyon önderliğinde Mısır’ı işgal etmiştir.
      • Sömürgeleri ile bağlantısının kesilmesinden endişelenen İngilte ayrıca Rusya’nın da desteğiyle Osmanlı Devleti, Fransa’yı Mısır’dan çıkarmayı başarmıştır.
      • Savaş sonunda Fransa ile El Ariş Antlaşması imzalanmış ancak İngiltere’nin bu antlaşmayı reddetmesi üzerine 1802 yılında Paris Antlaşması simli nihai bir antlaşma imzalanmıştır. Bu antlaşmayla Fransa, Mısır topraklarından çekilmiş ve Mısır tekrar Osmanlı denetimine girmiştir.

18.YÜZYIL ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

  • Avrupa’nın üstünlüğü kabul edilmiş ve yapılan yeniliklerde Avrupa ilk kez örnek alınmıştır.
  • Ordu, bilim ve teknik alanlarında yenilikler yapılmıştır.
  • Yapılan ıslahatlar kişilere bağlı kalmış , çok fazla devlet politikası haline getirilememiştir.
  • Yapılan ıslahatlar yeniçeri ve ulema gibi çıkarları zedelenenlerin tepkisine neden olmuştur.
  • Yapılan ıslahatlar halka inememiştir.



YENİ VE YAKIN ÇAĞLARDA AVRUPA’DA GÖRÜLEN BAZI ÖNEMLİ GELİŞMELER

A- COĞRAFİ KEŞİFLER

  • 15. yy sonrasında Avrupalıların İpek ve Baharat yollarının Müslümanların eline geçmesi
    üzerine bilinmeyen ülkeleri bulmak için yaptıklarıgezilere Coğrafi Keşifler denir.
  • Coğrafi Keşiflerin Nedenleri
    • İpek ve Baharat yollarının Müslümanların elinde olması
    • Coğrafya bilgisindeki ilerlemeler
    • Pusulanın Avrupalılarca kullanılmaya başlaması
    • Gemicilik sanatının ilerlemesi ve okyanuslara dayanıklı gemilerin yapılması
    • Cesur gemicilerin yetişmesi
    • Matbaanın yayılmasıile fikirlerin de yayılmaya başlaması
    • Doğu ülkelerinin zenginliği
    • Avrupalıların dünyayı tanıma ve Hıristiyanlığı yayma amaçları
    • Kralların Coğrafi Keşifleri teşvik etmeleri

  • Coğrafi Keşiflerin Sonuçları
    • İpek ve Baharat yollarıönemini kaybetti yerine Atlas Okyanusu kıyısındaki limanlar
      (Lizbon,Amsterdam,Rotterdam ve Londra) önem kazandı.Bu durum özellikle Osmanlı devletiniekonomik açıdan olumsuz etkilemiştir.
    • Yeni bulunan ülkelerden Avrupa’ya bol miktarda altın ve gümüşgirdi.
    • Keşfedilen yerlere özellikle Amerika kıtasına Avrupa’dan göçler oldu.Avrupa kültürü bu
      bölgeye yayıldı.
    • Avrupa’da zengin ve sanattan zevk alan bir sınıf ortaya çıktı.(Burjuva sınıfı) Bu durum
      Rönesans hareketlerinin başlamasında etkili olmuştur.
    • Avrupalılar bilinmeyen birçok bitki ve hayvan türünü Avrupa’ya taşıdı.
    • Avrupalılar keşfedilen yerlerde sömürge imparatorluklarıkurdular.
    • Hristiyanlık dini genişalanlara yayıldı. Fakat bilimsel gelişmeler sonucu ortaya çıkan gerçeklerkiliseye ve din adamlarına olan güveni azalttı.

  • Coğrafi keşiflerin Osmanlı Devleti’ne olumsuz etkileri;
    • Ümit Burnu’nun bulunması ile İpek ve Baharat yollarının önemini kaybetmesi
    • Akdeniz ticareti ve limanlarının önemini kaybetmesi
    • Gümrük gelirlerinin azalması
    • Avrupa’ya gelen değerli madenlerin Osmanlı ülkesine girerek akçenin değerini düşürmesi
    • Osmanlı Devleti’nde fiyatların artması olarak sıralanabilir.

B- RÖNESANS

  • XV. yüzyılda önce İtalya’da başlayan , daha sonra diğer Avrupa ülkelerine yayılan güzel sanatlar i edebiyat ,bilim ve kültür alanında yaşanan gelişmeler olarak anılan Rönesansın oluşumunda İstanbul’un fethi sırasında İtalya’ya kaçan bilim adamlarının da büyük etkisi olmuştur.
  • Rönesans sayesinde Avrupa bilimsel ve kültürel anlamda büyük gelişme göstermiştir.
  • Bilimin ve teknolojinin gelişmesi ileride Sanayi Devrimine yol açmıştır.

BİLGİ NOTU: Osmanlılar bu bilimsel ve teknolojik gelişmelere ayak uyduramamış ve Avrupa’dan geri kalmıştır.

C- REFORM

  • XVI. Yüzyılda Hristiyanlığın Katolik Kilisesi’nde görülen düzenlemeler olarak anılan Reform , Avrupa’da uzun yıllar süren din ve mezhep savaşlarına neden olmuştur.
  • Reformun sebep olduğu savaşlar Osmanlı Devleti’nin kısa sürede büyümesini kolaylaştırmıştır.

BİLGİ NOTU: Osmanlı vatandaşı olan Ortodoks Hristiyanlar Reform’dan etkilenmemiştir. Çünkü Osmanlılar halkın yaşayışına, inanışına müdahele etmemiş ve hoşgörülü bir yönryim politikası uygulamıştır.

D- FRANSIZ İHTİLALİ

- Nedenleri:

  • Kralın baskıcı yönetimi
  • Ekonominin ciddi şekilde bozulması ve bu durumun halka yeni vergiler koyarak çözümlenmeye çalışılması
  • Fransız halkının İngiltere veAmerika’da uygulanan rejimlerden etkilenmesi
  • Fransız aydınlarının halkı aydınlatması

- Sonuçları :

  • Demokratik , laik devlet anlayışı ortaya çıkmıştır.
  • Milliyetçilik akımının yayılmasıylaulusal devletler kurulmaya başlamıştır.
  • Hürriyet, eşitlik, adalet gibi kavramlar yayılmaya başlamıştır.
  • Mutlak krallıklar yıkılmaya başlamıştır.
  • Meşrutiyet, cumhuriyet rejimleri yayılmaya başlamıştır.
  • Yeni Çağ sona ermiş, Yakın Çağ başlamıştır.
  • Anayasa kavramı, toplumlar için önemsenmeye başlamıştır.

E- SANAYİ DEVRİMİ

- Nedenleri:

  • Coğrafi keşifler sonucu keşfedilen yerlerden Avrupa’ya bol miktarda ham madde gelmesi ve Avrupa’da sermaye birikiminin artması
  • Aletten makineye geçilmesi sayesinde fabrikasyon üretiminin başlaması

- Sonuçları:

  • Ham madde ve Pazar ihtiyacı ortaya çıkmış ve sömürgecilik yarışı hızlanmıştır.
  • İşçi sınıfı ortaya çıkmıştır.
  • Büyük şehirler kurulmaya başlanmıştır.
  • Köyden kente göç hızlanmıştır.
  • Makineleşmenin hızlanmasıyla işsizlik artmıştır.
  • Kapitalizm, sosyalizm, emperyalizm gibi akımlar ortaya çıkmıştır.

F- 1830 VE 1848 İHTİLALLERİ

  • Fransa’da çıkan ve giderek yaygınlaşan 1830ve 1848 ihtilalleri , Liberalizmin güçlenmesini ve milliyetçilik hareketlerinin hızlanmasını sağlamıştır.
  • 1789 Fransız ihtilali ile ortaya çıkan insan hakları ve anayasal haklar, halk tabanına yerleşerek önem kazanmıştır. Bu durum Osmanlı Devleti’ndeki milliyetçilik isyanlarını arttırırken Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerindeki demokratik gelişmelere de yön vermiştir.

3822
0
0

Hiç yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.
yorum yap

© 2013 KPSS.tv All Rights Reserved Facebook Twitter