İşlem Yapılıyor

C-DURAKLAMA DÖNEMİ (17.YY)

Sokullu Mehmet Paşa’nın ölümüyle başlar, Karlofça Antlaşması’nın imzalanmasıyla son bulur.

DURAKLAMANIN İÇ NEDENLERİ

1- Merkezi otoritenin bozulması

  • I.Ahmet’in “Ekber ve Erşed” sistemi ve kafes usulü geleneğinin sonucu, devlet yönetimine yeteneksiz padişahların gelmesi
  • Padişahların devlet işlerine ilgisiz kalmaları ve ordunun başında sefere çıkmamaları
  • Padişah ve devlet adamlarının sık aralıklarla değişmesi
  • Saray kadınlarının ve ulemanın devlet yönetimine karışması
  • Rüşvet ve iltimasın yaygınlaşması
  • Yetersiz devlet adamlarının işbaşına gelmesi
  • Merkezi otoritedeki bozulmanın yerel yönetimlere de yansıması
  • Devlet gelirlerini arttırmak için yapılan iltizam usulünün taşrada feodal bir yapının oluşmasına sebep olması

2- Ordu ve donanmanın bozulması

  • Yeniçeri ocağına askerlikle ilgisi olmayanların katılması ve “Ocak devlet içindir.” Geleneğinin yerini “Devlet ocak içindir.” anlayışının almasıyla Yeniçeri ocağının bozulması
  • Tımar sisteminin bozulması
  • Eyalet askerlerinin sayısının azalması
  • Donanmanın eski gücünü kaybetmesi
  • Avrupa’da meydana gelen harp teknolojisindeki gelişmelerin takip edilmemesi

3- Maliye ve ekonominin bozulması

  • Savaşların uzun sürmesi sonucunda savaş masraflarının artması ve alınan yenilgiler sonucu ganimetlerin ve bağlı devletlerden gelen vergilerin azalması
  • Tımar sisteminin bozulması sonucu üretimin düşmesi
  • İpek ve Baharat yollarının önemini yitirmesi
  • Padişah değişiklikleri nedeniyle cülus bahşişlerinin sık dağıtılması
  • Kapitülasyonlar nedeniyle gümrük vergilerinin azalması
  • Kapıkulu askerlerinin sayısının çoğalması sonucu ulufe giderlerinin artması
  • Saray masraflarının artması

4- Eğitim – Öğretim ve adli teşkilatın bozulması

  • Pozitif bilimlerin , medreselerin müfredatından çıkarılması
  • Eğitimde çağın gerisinde kalınması
  • Avrupa’da eğitim alanında meydana gelen gelişmelerin takip edilmemesi
  • Beşik Ulemalığı’nın (Alimin oğlunun da doğuştan alim sayılması) gelenek haline gelmesi
  • Şeyhülislamların i çıkarları doğrultusunda dini kullanarak bilimsel çalışmaların yasaklanması

5- Sosyal yapının bozulması

6- Adalet ve hukuk sisteminin bozulması

DURAKLAMANIN DIŞ NEDENLERİ

1- Devletin doğal sınırlarına ulaşması

2- Doğu ve batıda güçlü devletlerle komşu olunması

3- Avrupa’nın bilim ve teknikte gelişmesine karşın Osmanlı Devleti’nin buna ayak uyduramaması ( Reform ve Rönesans hareketleri)

4- Avrupalıların Osmanlı Devleti’ne karşı olumsuz tutumları ( kutsal ittifak oluşturulması)

5- Coğrafi keşifler nedeniyle ticaret yollarının yön değiştirmesi

BİLGİ NOTU: Avrupalılar , coğrafi keşifler sonucunda ekonomik bakımından güçlenmiş, Hindistan deniz yolunu bulmalarıyla Osmanlı devletinin elinde bulunan İpek ve Baharat yolları, doğu Akdeniz limanları canlılığını yitirmiştir.

Öte yandan , Amerika kıtası keşfedilmiş, oradaki değerli madenler Avrupa’ya taşınmış ve böylece Osmanlı parası değer kaybetmiştir.

XVII. YÜZYILIN BAZI ÖNEMLİ GELİŞMELERİ

VENEDİK-OSMANLI İLİŞKİSİ

  • Girit Adasının Fethi (1645-1669):
    • Girit Adası 17. Yüzyılda , Venediklilerin elinde bulunmaktaydı ve Osmanlı Devleti Akdeniz’in güvenliği için Girit Adasının alınmasını mecburi görüyordu.
    • 25 yıl süren kuşatma sonrası ada Osmanlı’ya bağlanmıştır.
    • Girit kuşatması Osmanlı Devleti’nin en uzun süren deniz kuşatmasıdır.
    • Girit, aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’de fethettiği son adadır.

AVUSTURYA-OSMANLI İLİŞKİLERİ

  • Zitvatoruk Antlaşması (1606)
    • Osmanlı-Avusturya savaşları sonunda imzalanmıştır. Antlaşmaya göre;

- Avusturya’nın bir kereye mahsus olmak üzere Osmanlı Devleti’ne savaş tazminatı ödemesi öngörülmüştür.

- Osmanlı padişahı, Avusturya arşidüküne denk sayılmıştır.

  • Vasvar Antlaşması (1664)
    • Osmanlı- Avusturya savaşları sonucunda imzalanan bu antlaşmayla , Osmanlı Devleti savaş hedeflerini elde etmiş ve Erdel’in Osmanlı egemenliğinde olduğunu yeniden belgelendirilmiştir.
    • Vasvar antlaşmasının diğer bir önemi ise Osmanlı Devleti’nin Avusturya karşısında toprak ve tazminat aldığı son antlaşma olmasıdır.

RUSYA-OSMANLI İLİŞKİLERİ

  • Bahçe Saray Antlaşması (1681)
    • Osmanlı-Rus savaşı sonunda imzalanan bu antlaşma Osmanlı ‘nın kazançlı çıktığı bir antlaşmadır.
    • Rus Çarlığı ile Osmanlı İmparatorluğu arasında yapılan ilk resmi antlaşmadır.

  • İstanbul Antlaşması (1700)
    • Kutsal İttifak savaşlarında Osmanlı Devleti’nin Rusya ile olan mücadelesini sonuçlandıran bir antlaşmadır. Karlofça Antlaşması’nın devamı niteliğindedir.
    • Azak kalesi Rusya’ya verilmiştir.
    • Rusya, Karadeniz’e inme ve İstanbul’da elçi bulundurma hakkını elde etmiştir.

İRAN-OSMANLI İLİŞKİLERİ

  • Ferhat Paşa Antlaşması (1590)
    • Duraklama döneminin ilk antlaşmasıdır.
    • Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti Doğu’da en geniş sınırlara ulaşmıştır.

  • Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639)
    • Osmanlı-İran savaşlarını sona erdiren antlaşmadır. IV.Murat’ın Bağdat’ı alması üzerine Safevi Devleti ile imzalanmıştır.
    • Bugünkü Türkiye-İran sınırı çizilmiştir.

LEHİSTAN-OSMANLI İLİŞKİLERİ

  • Hotin Antlaşması (1621)
    • Lehistan ile yapılan ilk antlaşmadır.
    • Genç Osman bu seferden sonra yeniçeri ocağını kaldırmak istediği için öldürülmüştür.

  • Bucaş Antlaşması
    • Bucaş antlaması, Osmanlı Devleti’nin topraklarına toprak kattığı son antlaşmadır.
    • Osmanlı Devleti bu antlaşmayla batıda en geniş sınırlara ulaşmıştır.

II.VİYANA KUŞATMASI (1683)

Nedeni: Osmanlı Devleti’nin Viyana’yı alarak Avusturya’yı kesin bir yenilgiye uğratmak istemesidir.

Sonuçları:

  • Osmanlı Devleti büyük bir yenilgiye uğrayarak Viyana kapılarından geri dönmüştür.
  • Türkler saldırıdan savunmaya geçmişlerdir. Türklerin Avrupa’daki ilerleyişi durmuştur.
  • Avrupalılar (Venedik, Avusturya, Rusya, Lehistan) papanın çağrısıyla Osmanlı Devleti aleyhine “Kutsal İttifak” kurmuşlardır.
  • 1683 Viyana bozgunundan 1699 Karlofça Anlaşma’sına kadar süren felaket yılları başlamıştır.

1699 KARLOFÇA ANTLAŞMASI

1683 Viyana bozgunu sonrası Kutsal İttifak devletleriyle girişilen mücadeleler sonucu Lehistan, Avusturya, Venedik (LAV) devletleriyle imzalanmıştır. Bu antlaşma ile;

  • Osmanlı Devleti ilk kez toprak kaybetmiştir.
  • Osmanlı Devleti’nin batıda en çok toprak kaybettiği antlaşmadır.
  • Osmanlı Devleti’nin birden fazla devletle imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır.
  • Osmanlı Devleti, Avrupalılar için tehlike olmaktan çıkmıştır. Osmanlının Orta Avrupa’daki egemenliği son bulmuştur.
  • Ruslar Karadeniz’e inmeye başlamışlardır.
  • Osmanlı ordusunun teknik açıdan Avrupa’nın gerisinde kaldığı anlaşılmıştır.
  • Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi’ne girmiştir. Bu geri çekiliş Sakarya Meydan Muharebesi’ne kadar devam etmiştir.

Karlofça ve İstanbul antlaşmalarından sonra Osmanlı Devleti’nin temel dış politikası, kaybettiği toprakları geri almak olmuştur.

DURAKLAMA DÖNEMİ İSYANLARI

1- İstanbul (Merkez) İsyanları:

İstanbul’da kapı kulu askerleri (özellikle yeniçeriler) tarafından çıkarılan isyanlardır. Askeri isyanlar da denilen isyanlara bazen ulema, halk ve medrese öğrencilerinin de katıldığı görülmüştür.

Nedenleri

  • Askerlerin maaşlarının düşük ayarlı para ile verilmesi
  • Merkezi otoritenin bozulması ile bu boşluktan yararlanan yeniçeri ağası ve saray kadınlarının yönetimi olumsuz yönde etkilemeleri
  • Ulufe ve cülus bahşişlerinin Osmanlıya yük getirmesi
  • Devşirme sisteminin bozulması
  • Usulsüz asker alımları nedeniyle kapı kulu ocaklarındaki asker sayısının hızla artması
  • Yeniçerilerin cülus bahşişi almak için sık sık padişah değişmesini istemeleri
  • Devlet yönetiminde etkin olmak isteyen devlet adamlarının yeniçerileri kışkırtmaları
  • “Devlet, ocak içindir.” anlayışının ortaya çıkması

BİLGİ NOTU: En önemli İstanbul isyanları ; III.Murat, Genç Osman (Yeniçeri ocağını kaldırmak istediği için öldürülmüştür.) , IV.Murat ve IV.Mehmet dönemlerinde yaşanmıştır. IV.Mehmet döneminde yeniçeriler , ekonominin bozulmasından sorumlu tuttukları otuz kadar devlet adamını öldürmüşlerdir. 1656’da gerçekleşen bu olaya Vak’a-yı Vakvakiye (Çınar Vak’ası) denir.

DİKKAT! İstanbul isyanları devlet düzenini değiştirmeye yönelik olmayıp yönetimdeki şahıslara karşı yapılmıştır.

Sonuçları

  • Merkezi otorite zayıflamıştır.
  • İsyancılar, devlet adamları ve padişahları görevlerinden almışlar, hatta öldürmüşlerdir.
  • Yönetimde ordunun etkisi artmıştır.
  • Islahat hareketleri başarılı olamamıştır.
  • Halkın devlete olan güveni azalmıştır.
  • İstanbul’un huzur ve asayişi bozulmuştur.

2- Celali (Anadolu) İsyanları :

XVII. yüzyılda Anadolu’da çıkan isyanlara “Celali İsyanları” denir. Dirlikleri ellerinden alınan tımarlı sipahiler, devlet kapısından kovulan bazı devlet adamları ve asker kaçaklarının çıkardıkları isyanlardır.

Nedenleri

  • Eyaletlerde devlet yönetiminin bozulması ve yöneticilerin halka karşı baskıcı adaletsiz tutumları
  • Halktan alınan vergilerin arttırılması
  • Vergi toplanmasında yapılan usulsüzlükler
  • Uzun süren savaşlar
  • Dirlik sisteminin bozulması nedeniyle tımar dağıtımında haksızlıkların yapılması
  • Adalet ve hukuk sisteminin bozulması
  • Köylülerin ağır vergileri ödeyemeyerek çift bozan olup (toprağı terk edip) eşkıyalığa başlaması
  • Askerden kaçanların Anadolu’da eşkıyalığa başlaması

Celali İsyanlarının en önemlileri; Gürcü Nebi, Katırcıoğlu, Kalenderoğlu, Canpolatoğlu isyanlarıdır.

Sonuçları

  • Anadolu’da devlet otoritesi sarsılmıştır.
  • Şehirlere yapılan göçler nedeniyle tarımsal üretim azalmış, Osmanlı ekonomisi bozulmuştur.
  • Anadolu’da halkın can ve mal güvenliği kalmamıştır.
  • Vergilerin düzenli olarak toplanamaması nedeniyle devlet gelirleri azalmıştır.
  • Şehirlerin nüfusunun artması sosyal hayatı olumsuz etkilemiştir.
  • Tımarlı sipahilerin etkisi azalmıştır.
  • Eyalet yönetimi bozulmuştur.
  • Halka ait mallar eşkıyalar tarafından yağmalanmıştır.
  • Anadolu halkının devlete olan güven ve bağlılığı sarsılmıştır.

NOT: Celali isyanlarına medreselerden mezun olmasına rağmen işsiz kalmış medrese öğrencileri de katılmıştır. Bu durum, isyanlara sosyal içerik kazandırmıştır.

3- Eyalet İsyanları:

Devlet otoritesinin bozulması sonucunda merkezden uzak eyaletlerde çıkan isyanlardır. Eflak , Boğdan, Erdel, Halep, Yemen , Bağdat, Kırım isyanları gibi.

Nedenleri

  • Devlet otoritesinin bozulması
  • Eyaletlerdeki devşirme kökenli devlet adamlarının halka baskı yapması, vergilerin devletin denetimi dışında artırılmak istenmesi
  • Bağlı beyliklerin Osmanlı yönetiminden ayrılmak istemeleri

Sonuçları

  • Merkezden uzak yerlerde çıkan ayaklanmalar İstanbul ve Celali isyanları kadar devlet otoritesini sarsmıştır.
  • Milliyetçilik fikrinin gelişmemesinden dolayı ayaklanmalar bağımsızlıkla sonuçlanmıştır.

BİLGİ NOTU: Duraklama dönemi isyanlarının ortak özelliği merkezi otorite ve maliyenin bozulmasına bağlı olarak yaşanmalarıdır.



ISLAHATLARIN DÖNEMSEL ÖZELLİKLERİ

XVII. YÜZYIL (DURAKLAMA) >> Disiplin, asayişi sağlama, ekonomik

XVIII. YÜZYIL (GERİLEME) >> Teknik-Askeri , eğitim-kültür

XIX. YÜZYIL (DAĞILMA) >> Yönetim, hukuk ,askerlik, eğitim-kültür

17. YÜZYIL (DURAKLAMA DÖNEMİ) ISLAHATLARI

  • I.Ahmet :
    • Ekber ve Erşed sistemini getirerek veraset sistemini belirginleştirmiştir. Bu sistemle , hanedanın en yaşlı ve en olgun üyesinin padişah olması öngörülmüştür.
    • Taht kavgalarını önlemek amacıyla, şehzadelerin sancağa çıkma usulüne son vererek, yerine şehzadelerin sarayda yetiştirilmelerini öngören Kafes Usulü’nü getirmiş , bu da deneyimsiz kişilerin padişah olma sonucunu doğurmuştur.

NOT: III.Mehmet sancağa çıkan en son şehzadedir.

  • Kuyucu Murat Paşa:
    • I.Ahmet döneminin sadrazamıdır.
    • Celali isyanlarının bastırılmasında etkili olmuştur.
    • Sert, şiddetli ve yüzeysel önlemlerle geçici olarak devlet otoritesini sağlamıştır.

  • II.Osman (Genç Osman):
    • Islahat hareketlerine girişen ilk padişahtır.
    • Şeyhülislamın fetva vermek dışındaki elinden almış, böylece ilmiye sınıfının devlet işlerine karışmasını engellemiştir.
    • Başkenti İstanbul’dan Anadolu’ya taşımaya çalışmıştır.
    • Kardeş katli yasasını uygulamamıştır.
    • İlk kez saray dışından evlilik yaparak sarayı halka açmıştır.
    • Disiplinden uzaklaşan ve bozulmaya uğrayan Yeniçerileri kaldırmaya çalışmış, ancak bunu öğrenen Yeniçeriler ayaklanarak Genç Osman’ı öldürmüşlerdir.

DİKKAAAT ! Askerler tarafından öldürülen ilk padişah Genç Osman’dır.

  • IV.Murat :
    • İçki, tütün ve gece sokağa çıkma yasağı getirerek huzur ve asayişi sağlamaya çalışmıştır.
    • Merkezi otoriteyi güçlendirmek için baskı ve şiddeti çare olarak görmüştür.
    • Saray kadınlarının yönetime müdahelesini önlemiştir.
    • Yeniçeri ocağını yeniden düzenlemiştir.

Koçi Bey’e devletin sorunları ve çözümleri konusunda bir rapor hazırlamıştır. ( Koçi Bey Risalesi)

  • Anadolu’daki Celali isyanlarını bastırarak devlet otoritesini sağlamıştır.

  • Sadrazam Tarhuncu Ahmet Paşa:
    • IV.Mehmet dönemi sadrazamıdır.
    • Osmanlı Devleti’nin gelir gider dengesini sağlamaya çalışmıştır.
    • İlk kez denk bütçe hazırlamıştır.
    • Has ve zeamet gelirlerinin doğrudan hazineye girmesini sağlamıştır.
    • İltizam uygulamasını yaygınlaştırmıştır.
    • Saray masraflarını kısarak maliyeyi düzenlemiştir.
    • Çıkarları zedelenen ulema sınıfının etkisiyle idam edilmiştir.

  • Sadrazam Köprülü Mehmet Paşa:
    • Osmanlı tarihinde ilk kez sunduğu şartların kabul edilmesi ile karşılığında sadrazam olmuştur.
    • Koşulları: Saray işine karışmayacak, istediği kişilerle çalışacak ve hakkında şikayet olursa yargılanmadan karar verilmeyecekti.
    • Orduyu disipline etmiştir.
    • Askeri ve yerli isyanları bastırmıştır.
    • Devlet otoritesini sağlamıştır.
    • Görevini yerine getirmeyen asker ve memurların maaşlarını kesmiştir.
    • Bu dönemde devlet duraklama içinde yükselme dönemini yaşamıştır.
    • Köprülü Mehmet Paşa’nın başarısından dolayı ailesinden birçok kişi sonraki dönemlerde sadrazam olmuş , bu döneme Köprülüler Dönemi denmiştir.

17.YÜZYIL ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

  • XVII. Yüzyıl ıslahatları gelişme imkanı bulamamış i düşünce aşamasında kalmıştır.
  • XVII. Yüzyıl ıslahatları sorunların kökenine inilmediğinden yüzeysel kalmıştır, çözüm getirilememiştir.
  • Islahatlar kişilere bağlı kalmış, halktan ıslahatlar konusunda bir talep gelmemiştir. Islahatçıların ölümü veya görevden uzaklaştırılması durumunda yenilik hareketi yarım kalmıştır.
  • XVII. Yüzyılda Osmanlı Devleti Avrupa’nın gerisinde kaldığını kabul etmediğinden i yapılan ıslahatlarda Avrupa’nın etkisi görülmemiştir.
  • Kuvvet ve şiddet yoluyla ülkede asayişin sağlanması amaçlanmıştır.

4411
0
0

Hiç yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.
yorum yap

© 2013 KPSS.tv All Rights Reserved Facebook Twitter