İşlem Yapılıyor

KÜRESELLEŞEN DÜNYA

A. SSCB'DE DEĞİŞİM VE SONUÇLARI

1. SSCB'DE POLİTİKA DEĞİŞİKLİKLERİ VE SEBEPLERİ

* Doğu Blokunu olumsuz yönde etkileyen ilk gelişme 35 ülkenin 1975 yılında imzaladığı Helsinki Antlaşması olmuştur. Bu antlaşma Avrupa'nın doğusunda milliyetçi düşüncenin daha da güçlenmesini sağlamış ve Doğu ve Batı ülkeleri arasındaki ilişkilerde yeni bir yumuşama ve yakınlık süreci başlatmıitır.

* 1987 yılında Rusya Başkanı Gorbaçov Glasnost Perestroikayı(yeniden yapılandırmayı) yayımladı.

* Bu sayede Gorbaçov komünist olan yönetimin baskıcı politikasını halkın egemenliğine yakınlaştırmak istiyordu. Bunun yanında ekonomide köklü değişiklikler yaparak ülke ekonomisini canlandırmak istiyordu. Sosyalist Blokun içinde meydana gelen olayları ortadan kaldırmak istiyordu.

* Gorbaçov bütün bu düşüncelerini gerçekleştirmek için yapmış olduğu bir atılımla Sovyet Rusya komünizmini değiştirme kararı aldı.

* Gorbaçov yönetimin gücünü artırmak ve yenilikleri gerçekleştirmek amacıyla halkın seçmiş olduğu üyelerden meydana gelen ''Halk Temsilcileri Kongresi'' kurdu. Bu sayede halk ilk kez doğrudan yönetime katılma hakkını elde etti.

2. SSCB'NİN DAĞILMASI

* Gorbaçov, SSCB'nin içinde yer alan Cumhuriyetlerin(ülkeleri) bağımsızlık hareketlerine engel olabilmek amacıyla ve bu milliyetçilik meselelerine çözüm bulmak için 1990 yılının aralık ayında '' Egemen Devletler Birliği'' düşüncesini ortaya çıkardı.

* Perestroika ve Glasnost bildirisi Estonya, Letonya ve Litvanya'yı bağımsız olmaları konusunda harekete geçirdi. 1990 yılında bu üç ülke bağımsız oldu. SSCB'nin dağılmasını istemeyen Rus lider Gorbaçov, bu üç ülkenin bağımsızlığını ilan etmesine tepki gösterdi.

* Boris Yeltsin, ülkede darbeyi gerçekleştirenlere karşı halkına her yere gösteri ve grevler yapması için çağrıda bulundu. Boris Yeltsin'in bu girişimi ülkesindeki halk tarafından kahraman olarak görülmesini sağladı.

* Gorbaçov bir süre daha Devlet Başkanlığı görevini sürdürdü. 25 Aralık 1991 tarihinde görevinden istifa etti. Gorbaçov'un yerine Boris Yeltsin geçti.

* 1991 yılında SSCB'nin dağılması sonucunda bağımsızlığını ilan eden devletler şunlardır:

- Gürcistan -Letonya -Moldova - Tacikistan -Ermenistan -Rusya Federasyonu -Estonya -Ukrayna - Azerbaycan -Beyaz Rusya - Özbekistan -Türkmenistan

- Kırgızistan -Kazakistan -Litvanya

3. SSCB'NİN DAĞILMASININ DOĞU AVRUPA'YA ETKİLERİ

* Gorbaçov'un ''Her milletin kendi istediği kalkınma younu seçme, kendi kaderine kendisi karar verme, insan kaynaklarını ve topraklarını istediği şekilde kullanma hakkına sahiptir.'' şeklinde yaptığı açıklama Doğu Avrupa'yı etkilemiştir.

*Bu açıklama Doğu Avrupa'da bulunan Sovyet ülkelerindeki milliyetçilerin ve aydınların harekete geçmesini sağladı.

* Bu gelişmelerden kısa bir süre sonra ülkelerde sosyalizim rejimi yıkıldı. Bu yıkılma sonucunda milletler bağımsızlığını ilan etti. Bağımsızlığını ilan eden ülkeleren olan Çekoslavakya'da hiç savaş ve çatışma olmadan bu ülke Çek Cumhuriyeti ve Slovkya olarak ikiye bölündü.

* Macaristan Komünist Partisi, Marksizm'i bırakarak Sosyal Demokrasi Partisi ismini aldı. Ülkede çok partili sisteme geçildi.

* Çekoslavakya'nın ismi Çekoslavakya Federal Cumhuriyeti olarak değiştirildi.

* Romanya'da 1990 yılında serbest ve demokratik seçimler yapıldı.

* Arnavutluk'ta 1990 yılında siyasi partilern kurulmasına izin verildi.

* Bulgaristan'da 1990 yılında Komünist Partisi'nin iktidarı tek başına elinde bulundurmasına imkan sağlayan madde anayasadan çıkarıldı.

* Polonya'da Komünist Parti kendisini feshetti. Sosyal Demokrasi Partisi ismini aldı.

Not: Bu gelişmeler sonucunda Doğu Bloku ülkelerinde hızlı bir değişim yaşanmıştır. Meydana gelen bu hızlı değişim ülkelerin bağımsızlıklarını ilan etmesine, pazar ekonomisi ve çoğulcu demokrasi anlayışının oluşmasını sağlamıştır. Bu dönemde Doğu Bloku ülkelerini birbirine yakınlaştıran be birlik oluşturmasını sağlayan COMECON ve İkinci Dünya Savaşı'nın sonrasında kurulan Varşova Paktı ortadan kalktı.

4. SSCB'NİN DAĞILMASININ DÜNYA GÜÇLER DENGESİ ÜZERİNE ETKİLERİ

* SSCB'nin 1991 yılında dağılmasıyla Doğu Bloku çöktü.

* Doğu Bloku'nun çökmesiyle kontrol Batı Bloku'nun yani ABD'nin eline geçti.

* 2001 yılında ülkesinde meydana gelen terör olaylarını sebep gösteren ABD 2001 yılında Afganistan'a, 2003 yılının mart ayında da sözde nükleer silah üretiminin önüne geçmek için Irak'la savaştı.

* ABD'nin Afganistan'a askeri müdahalede bulunması sonucunda Orta Asya'daki zengin enerji kaynaklarına yakın oldu. Irak'a yaptığı askeri müdahaleyle de Petrol bakımından oldukça engin olan Basra Körfezi Bölgesi'nin kontolünü eline aldı.

* Rusya bu dönemde eski gücüne kavuşmak için büyük bir çaba içerisine girdi.

* Avrupa Birliği ABD'ye karşı dengeleyici bir güç unsuru olmaya çalıştı fakat İngiltere'nin ABD'nin yanında yer alması Avrupa Birliği'nin bu amacını boşa çıkarmıştır.

* Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Kazakistan ''Şanghay'' beşlisi ismiyle bir birlik kurdu. Bu birlik işbirliği yapılmasını öngörüyordu. Özbekistan'ın da katılımıyla 2001 yılında bu örgütün ismi ''Şanghay İşbirliği Örgütü'' ismini almıştır.

B. ASYA'DA YENİDEN YAPILANMA

1. TÜRK CUMHURİYETLERİNİN BAĞIMSIZLIĞINI KAZANMASI

a. Azerbaycan

* Azerbaycan 1918 yılında Mehmet Resulzade tarafından bağımsızlığını ilan etmiş fakat daha sonra tekrardan Rusya'nın işgaline uğramıştır.

* Gorbaçov'un izlemiş olduğu açıklık ve yeniden yapılanma politikaları Ebulfeyz Elçibey liderliğinde Halk Cephesi'nin kurulmasını sağladı. 30 Ağustos 1991 tarihinde Azerbaycan bağımsızlığını ilan etti.

* Azerbaycan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk devlet Türkiye olmuştur.

* Azerbaycan'da 1993 yılında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerini Haydar Aliyev kazandı. Haydar Aliyev'in ''Biz bir millet, iki devletiz'' sözleri Türk-Azeri ilişkilerinin gelişmesini sağlamıştır.

* Haydar Aliyev öldükten sonra 2003 yılında yapılan seçimleri kazanan İlham Aliyev döneminde de Azerbaycan'la olan iyi ilişkilerimiz devam etmiştir.

* Türkiye, ABD, Batılı devletlerin desteği sonucunda İran, Ermenistan ve Rusya'nın karşı çıkmasına rağmen Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı uygulamaya geçmiştir.

Dağlık Karabağ Sorunu

* 1555 yılında imzalanan Amasya Antlaşması'yla Karabağ Osmanlı Devleti'nin hakimiyeti altına girmiş, 1828 yılında ise Çarlık Rusya'nın hakimiyeti altına girmiştir.

* Dağlık Karabağ, 1921 yılındaki Deklarasyonla Ermenistan Sovyet Cumhuriyeti'nin hakimiyeti altına girmiştir.

* Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki çatışmaların artması üzerine Sovyet ordusu 1990 yılında Azerbaycan topraklarına saldırdı ve bu saldırı sonucunda silahların toplanmasını istedi. Fakat Rusya'nın bu çağrısına rağmen Ermenistan silah bırakmadı ve Dağlık Karabağ bölgesini işgal ederek çoğu insanı katletti.

* 1992 yılında Ermenistan Nahçıvan'a saldırdı. 1993 yılının ağustos ayında Azerbaycan topraklarının %25'i Ermeniler tarafından işgal edildi.

* 1993 yılının eylül ayında Azerbaycan Bağımsız Devletler Topluluğuna üye oldu , Bu üyelikten sonra Ermenistan Azerbaycan topraklarını işgal etmeyi bıraktı. Fakat daha önce işgal edilen Azeri topraklarının boşaltılmasını Ermenistan kabul etmedi.

* Günümüzde hala Dağlık Karabağ Bölgesi Azerbaycan ile Ermenistan arasında sorun olmaya devam etmektedir.

b. Kazakistan

* Kazakistan Ruya'da çıkan Bolşevik İhtilali sonrasında bağımsızlığını ilan etmişti. Fakat 1920 yılında Kazakistan tekrardan SSCB'nin egemenliğine girmişti.

* Kazakistan, SSCB'nin sanayisi için gerekli olan hammedenin kaynağını oluşturmaktaydı. 1921 yılında Rusların Kendi vatandaşlarını Kazakistan'a yerleştirmesi sonucunda Kazakistan'ın nüfus yapısı değişti.

* SSCB'nin Kazakistan'a yönelik politikalarda uygulamış olduğu politikalardan Kazaklar memnun değildi. Bunun için Kazakistan bağımsız olmak için harekete geçti.

* GOrbaçov'un, Kazakistan'ın başına getirdiği Nursultan Nazarbayev, SSCB'nin dağılmasından sonra Kazakistan 1991 yılında bağımsızlığını ilan etti.

* Kazakistan bağımsızlığını tanıyan ilk devlet Türkiye olmuştur.

* Türkiye ve kazakistan'ın ortak çalışmaları sonucunda Türkistan'da Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi kurulmuştur.

* Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev 2006 yılından beri Bağımsız Devletler Topluluğu Devlet Başkanları Konseyi'nin başkanıdır.

* Kazakistan, Şangay İşbirliği Örgütü, Avrasya Ekonomik Topluluğu ve Bağımsız Devletler Topluluğu'nun aktif katılımcısıdır. BM, AGİT ve İKÖ' ye üyedir.

* Tarım, ülkenin en önemli ekonomik kaynağıdır. Meralar geniş yer kapladığı için hayvancılık da oldukça gelişmiştir. Ülke petrol, doğal gaz, kömür, altın, kurşun kaynakları bakımından da oldukça zengindir.

* Dünyada kromun %26'sı, uranyumun %17'si, altının %20'si Kazakistan'da bulunmaktadır. Kazakistan Orta Asya Birliği kurulması talebinde bulunmuştur. Bu birlik Avrupa Birliği'nin yapmış olduğu çalışmalara benzer çalışmalarda bulunacaktır.

* Kazakistan 1991 yılında Semey nükleer deneme alanını kapatmış bu durum Kazakistan'ı dünya tarihinde ilk kez gönüllü olarak kendi nükleer silah deposundan vazgeçen ülke konumuna getirmiştir.

c. Kırgızistan

* 1881 yılında Rusya'nın hakimiyeti altına giren ilk Türk topluluğu Kırgızistan'dır. Kırgızistan, 1917 yılında Rusya'da çıkan Bolşevik İhtilai'nden sonra SSCB'nin hakimiyetini kabul etmek zorunda kalmıştır.

* Gorbaçov'un uygulamış olduğu açıklık ve yeniden yapılanma politikalarının etkisi sonucunda Kırgızistan 1991 yılında bağımsızlığına kavuştu.Başkenti Frunze'nin ismi 1991 yılında Bişkek olarak değiştirildi. 1991 yılının ekim ayında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerini Askar Akayev kazandı.

* Türkiye Kırgızistan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülke olmuştur. 1995 yılında imzalanan protokolle Kırgızistan'nın başkenti Bişkek'te Kırgızistan- Türkiye Manas Üniversitesi kurulmuştur.

* Kırgızlara ait olan Manas Destanı oldukça ünlüdür En uzun destan olarak bilinmektedir.

* Kısa bir süre önce vefat eden Cengiz Aytmatov, Kırgızistan'ın en ünlü yazarıdır. ''Selvi Boylum Al Yazmalım'' en önemli eserini oluşturmaktadır.

* Kırgızistan, 1991 yılında çok partili demokratik sisteme geçmiştir. 1993 yılının mayıs ayında yürürlüğe giren anayasayla yönetilmektedir.

* Kırgızistan BDT, BM ve IMF'ye üyedir.

* Kırgızistan'da birden çok milletin olması ve Rus azınlığın önemli sayılabilecek bir sayıda olması diğer Türk devletlerinde olduğu gibi Kırgızistan için de sorun oluşturmaktadır.

d. Türkmenistan

* Türkmenistan XIX. yüzyılın sonlarına doğru Rus hakimiyeti altına girmiştir. Rusya'da 1917 yılında meydana gelen Bolşevik İhtilali'nden sonra bağımsızlık için mücadele etmiş fakat bu mücadelesine rağmen 1924 yılında SSCB'nin hakimiyeti altına girmeyi kabul etmek zorunda kalmıştır.

* 1985 yılında Türkmenistan Komünist Partisi başkanlığına Saparmurad Niyazov getirildi. Niyazov vermiş olduğu mücadele sonucunda 1991 yılında Türkmenistan'ı bağımsızlığına kavuşturmuştur.SSCB zamanında olduğu gibi bağımsızlığını kazanmasından sonra da Türkmenistan'ın tek egemen gücü Saparmurat Niyazov(Türkmenbaşı) olmuştur.

* Türkmenistan 1992 yılında yürürlüğe koyduğu anayasa ile yönetilmektedir. Devletin en üstünde yer alan yönetici cumhurbaşkanıdır ve geniş yetkilere sahiptir. Türkmenistan'da iktidar kendisine muhalif olan grupları baskı altına almış bunun sonucunda da demokrasi anlayışı zayıflamıştır.

* Niyazov, Türkmenler arasında kabileciliği kaldırmış ve birliği sağlamıştır.

* Türkmen dilini resmi dil ilan etti.

* Türkiye, Türkmenistan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülkedir.

* Türkmenistan'ın başkenti Aşkabat'ta bulunan Türkmenistan-Türk Üniversitesi, Türkiye-Türkmenistan'ın ortak çalışmaları sonucunda kurulmuştur.

d. Özbekistan

* 1917 yılında Rusya'da ortaya çıkan Bolşevik İhtilali sonucunda Özbekistan'da geçici bir hükümet kurulmuştur. 1918 yılında bu geçici hükümetin Rus askerleri tarafından yıkılmasıyla Özbekistan ''Basmacılık'' ismini verdiği bağımsızlık mücadelesini başlatmıştır. Fakat bu bağımsızlık mücadelesi başarısız olmuş, bunun sonucunda 1924 yılında Özbekistan SSCB'ye bağlanmıştır.

* 1990 yılında Rus lideri Gorbaçov, Özbekistan Komünist Partisi'nin başına İslam Kerimov'u getirdi. İslam Kerimov, yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazandı.

* Özbekistan 1991 yılında bağımsızlığını ilan etti. Günümüzde de 1992 yılında yürürlüğe soktuğu anayasayla yönetilmektedir.

* Ülkenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır.Gelişmiş bir sulama ağına sahip olduğu için tarımsal üretim giderek artmaktadır. Ülkede yetiştirilen en önemli tarımı ürünü pamuktur. Bağımsız Devletler Topluluğu içerisinde pamuk üretiminin %65'ini karşılamaktadır.

* Ülkede ipek böcekçiliği ve ipek üretimi, besicilik, tekstil, dokuma ve maden sanayisi de gelişme göstermiştir.

* Özbekistan; BM, IMF, İKÖ ve BDT'ye üyedir.

* Özbekistan Kril alfabesini kullandığı için ve Rus dilinin zor olmasından dolayı kendi kültür, gelenek ve göreneklerini korumakta zorlanmaktadır.

* Rusya, Hakaslar, Çuvaşlar, Yakutlar ve Altayları Ortadokslaştırarak bu toplulukların kendisine olan bağlılıklarını kalıcı hale getirmeye çalışmıştır.

2. BAĞIMSIZ DEVLETLER TOPLULUĞU

* 8 Aralık 1991 tarihinde Rusya Federasyonu, Ukrayna ve Beyaz Rusya SSCB'nin dağıldığını açıkladı. Bunun sonucunda Bağımsız Devletler Topluluğu'nu kurduklarını açıkladılar. SSCB devlet başkanı olan Gorbaçov, bu ülkelerin almış olduğu bu kararı tanımadı.

* Gorbaçov'un bu kararı tanımaması yönündeki bu tavrına karşı SSCB'yi meydana getiren 15 cumhuriyetten 11'inin (Rusya, Beyaz Rusya, Kırgızistan, Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan, Azerbaycan, Tacikistan, Ukrayna, Ermenistan ve Moldova) katılımıyla 21 Aralık 1991 tarihinde Kazakistan'ın başkenti olan Alma Ata'da bir zirve toplantısı yapıldı.

* Alma Ata'da yapılan bu zirvede SSCB'nin yerini alacak BDT'ye Rusya, Beyaz Rusya ve Ukrayna'nın yanında öteki 8 cumhuriyet de katılmayı kabul etti. Bunun sonucunda Bağımsız Devletler Topluluğu'nun sayısı 11'e çıktı.

* Yaşanan bu gelişmelerden sonra Rusya Federasyonu'nun SSCB'nin Birleşmiş Milletler'deki yerini alması kararlaştırıldı. BDT kurulduğu ilk zamanlarda Gürcistan ve Baltık Devletleri bu topluluğa katılmamıştır.

* Gürcistan BDT'ye 1993 yılında katılmış, fakat 2008 yılında çıkan Güney Osetya Savaşı sonrasında Meclis kararıyla 2008 yılında BDT'den ayrılmıştır.

* 2005 yılında Türkmenistan BDT'ye olan üyeliğinden ayrılmıştır. Kazakistan'ın başkenti Alma Ata'da BDT'nin kurumlarının oluşturulmasıyla ilgili bir anlaşmaya varılmış ve bunun sonucunda Alma Ata Deklarasyonu yayımlanmıştır.

* Alma Ata Deklarasyonu'nun maddeleri şunlardır:

- Var olan cumhuriyetlerin sınırlarında bir değişiklik olmayacaktır.

- Bağımsız Devletler Topluluğu ortak bir ekonomik ve siyasi alana sahip olacaklardır.

- Topluluğa üye olan devletler hukukun üstünlüğüne dayalı demokratik devletler olacaklardır.

- Topluluğa üye olan devletler ululslararası barışın korunmasını sağlayacak, topluluğa üye olan devletler birbirlerinin toprak bütünlüğüne saygı göstereceklerdir.

- Cumhuriyetler birbirileriyle eşit statüye sahip olacaktır.

- BDT, İnsan haklarına ve özgürlüklerine saygı prensibini temele alacak, Milletlerarası hukukun gereklerine uyacak, SSCB'nin uluslararası sorumluluklarını yerine getirecektir.

* 21 Aralık 1991 tarihinde yapılan Alma Ata toplantısı sonucunda SSCB fiilen sona erdi. 30 Aralık 1991 tarihinde BDT'yi meydana getiren cumhuriyetlerin devlet başkanları, Sovyetlerin kurmuş olduğu bütün kurulmarın ortadan kaldırılması ve bu kurumların yerine yeni kurumların oluşturulmasını kararlaştırdı. 22 Aralık 1991 tarihinde SSCB temsilcisi son kez Birleşmiş Milletler toplantısına katıldı.

* SSCB başkanı Gorbaçov, BDT'nin kurulmasından sonra görevinden istifa etti.

C. DOĞU BLOKUNDAN SONRA AVRUPA'DA YENİ ARAYIŞLAR

1. ALMANYA'NIN BİRLEŞMESİ

* Almanya'nın İkinci Dünya Savaşı'da yenilmesinden sonra toprakları Müttefik devletler tarafından işgal edildi. Bu işgal sonucunda Almanya; Batı Almanya ve Doğu Almanya olmak üzere ikiye ayrıldı. Batı Almanya'yı ABD, Fransa ve İngiltere; Doğu Almanya'yı ise SSCB kontrol etti. Soğuk Savaş Döneminin önemli konularından birini de iki Almanya'nın birleştirilmesi oluşturmuştur.

* Bu mesele Doğu Bloku'nun 1989 yılında çökmesiyle ortaya çıktı.

* O dönemde Batı Almanya'nın Başbakanı olan Helmut Kohl iki Almanya'nın birleşmesini öngören bir plan tasarladı.

* SSCB, ABD, İngiltere, Fransa, Doğu ve Batı Almanya arasında 22 Haziran 1990 tarihinde Berlin'de 4+2 Toplantısı yapıldı. Prensip olarak SSCB, iki Almanya'nın birleşmesini kabul etti.

2. AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU'NDAN(AET) AVRUPA BİRLİĞİ'NE(AB)

BATI AVRUPA BİRLİĞİ(BAB)

* Batı Avrupa Birliği 1948 yılında İngiltere, Fransa, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg tarafından Brüksel Antlaşmasıyla kurulmuş askeri ve siyasi bir savunma örgütünü ifade etmektedir. 1954 yılında imzalanan Paris Antlaşması'yla örgüte İtalya, Fransa ve Batı Almanya da katıldı.

* Avrupa Birliği'nin temelini 1951 yılında kurulan '' Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'' meydana getirmektedir.

* 18 Nisan 1951 tarihinde Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu İtalya, Almanya, Fransa, Belçika, Lüksemburg ve Hollanda arasında imzalanan Paris Antlaşması sonucunda kurulmuştur.İsmi geçen ülkelerin 25 Mart 1957 tarihinde imzaladıkları Roma Antlaşması'yla Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu kuruldu.

* 1960'lı yıllarda biçimlenen Avrupa Ekonomik Topluluğu İngiltere, Danimarka ve Almanya'nın 1973 yılında birliğe katılmasıyla genişledi. 1974 yılının aralık ayında Paris Zirvesi'nde '' Avrupa Konseyi'' kuruldu. 1979 yılında '' Avrupa Parlamentosu'' oluşturuldu.


10084
0
0

Hiç yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.
yorum yap

© 2013 KPSS.tv All Rights Reserved Facebook Twitter