İşlem Yapılıyor

ANAYASA HUKUKU

ANAYASA HUKUKUNUN GENEL ESASLARI

ANAYASA KAVRAMI

Bir devletin kuruluşunu, temel organlarının işleyişini, örgütlenmesini, organların birbirleriyle olan ilişkilerini, iktidarın el değiştirmesini düzenleyen ve bireylerin hak ve özgürlüklerin güvence altına alan kuralların bütününe Anayasa denir.

Anayasa kelimesi ilk defa 17 Eylül 1787 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri Anayasasında kullanılmıştır.

Ülkemizde önceki dönemlerde Anayasalar çeşitli şekillerde adlandırılırdı. Bunlar; Kanun-i Esasi ya da Teşkilat-ı Esasiye Kanunu olarak nitelendirilirdi.

İlk Anayasamız 1876 yılında çıkarılan Kanun-i Esasi'dir.1921 ve 1924 yılında çıkarılan Anayasalara Teşkilat-ı Esasiye Kanunu denilmiştir. 1945 yılında ise değişikliğe gidilerek Teşkilat-ı Esasiye Kanunu Anayasa ismini almış bundan sonraki süreçte 1961 ve 1982 Anayasalarında Teşkilat-ı Esasiye yerine Anayasa terimi kullanılmaya başlanmıştır.

Normlar Hiyerarşisi

Anayasa

Yasa-Kanun Hükmünde Kararname-Milletlerarası Antlaşmalar

Tüzük

Yönetmelik

Normlar hiyerarşisinin en üst hukuk normunu Anayasa oluşturur. Diğer hukuk kaynaklarının tümü Anayasaya uygun olmak zorundadır.

Anayasa Türleri

Anayasalar ikiye ayrılır:

1. Yazılı-Yazısız Anayasa

2. Sert-yumuşak Anayasa

Yazılı Anayasa: Yetkili makamlar tarafından düzenlenen ve bir anayasada bulunması gereken kuralları düzenleyen belgeyi ifade eder.

Yazısız Anayasa: Bir toplumda uzun bir zaman kesintisiz olarak tekrarlanan ve bağlayıcı olduna inanılan uygulamalardan oluşan anayasayı ifade eder. Yazısız anayasa ''teamül anayasa'' ya da ''geleneksel anayasa'' olarak da adlandırılır.

Yumuşak Anayasa: Normal yasalarla ayın usullerle ve aynı organlar tarafından değiştirilebilen Anayasayı ifade eder.Bir anayasasının yumuşak olduğunu iki şekilde anlarız. Anayasa ya açık bir biçimde normal yasalar gibi değiştirebileceğini karara bağlar veya değiştirilmesi konusunda hiçbir karar içermez.

Not: yumuşak niteliğe sahip olan Anayasalarda ''anayasanın üstünlüğü'' ilkesini uygulamak çok zordur. Anayasanın üstünlüğü ilkesi ancak sert anayasalarda kolaylıkla uygulanır.

Sert(Katı) Anayasa: Normal kanunlardan daha farklı organlar tarafından ve daha zor metotlarla değiştirilebilen anayasaları ifade eder. Bir anayasanın sert olmasını sağlayan özellikler şunlardır:

* Değitirilemeyecek maddelerinin olması

*Değiştirilmesi için özel çoğunluğun aranması

*Değiştirilmesinin belli bir süreliğine yasaklanması

*Değiştirilmesi için halk oylamasına yer vermesi

*Değiştirilmesinin belli hallerde ya da durumlarda yasaklanması

DEVLET

Belli bir ülkede yaşayan, bir iktidara bağlı olan, teşkilatlanmış insan topluluğunun oluşturduğu sürekli ve hukukun kendisine kişilik tanıdığı varlığa devlet denir. Devlet beliri bir toprak parçası üzerinde hakimiyet kurmasıyla oluşur. Bu nedenledir ki devletin:

1. Millet

2.Ülke

3.Egemenlik

olmak üzere üç unsuru vardır.

Devlet Şekilleri

Devlet biçimleri hukuki yapısına ve egemenliğine göre ikiye ayrılır:

Egemenliklerine Göre Devlet Biçimleri

*Monarşi

-Mutlak Monarşi

-Meşruti Monarşi

*Teokrasi

*Oligarşi

*Cumhuriyet

Monarşi

Bir hükümdarın devlet başkanı olduğu yönetim biçimidir. Saltanatın başka bir adıdır. Saltanat haklarının sınırlandırılmasına göre monarşi:

1. Mutlak Monarşi

2. Meşruti Monarşi

olmak üzere ikiye ayrılır.

1. Mutlak Monarşi: Hükümdarın saltanat haklarının yasal bir sınınırlandırmasının olmadığı monarşiye mutlak monarşi denir.

2. Meşruti Monarşi: Hükümdarın saltanat haklarının yasal bir sınırlandırmasının olduğu monarşiye meşruti monarşi denir. meşruti monarşide hükümdarın yanında iktidarı hükümdarla paylaşan bir parlamento vardır.

Teokrasi

Egemenliğin Allah'a ait olduğundan hareketle ülkenin her türlü işlerinde ve eylemlerinde dini baz aldığı ve dini kurallara uyduğu yönetimi biçimine Teokrasi denir.

Oligarşi

Bİr devlette ikdidarın bir zümrenin elinde bulunduğu yönetim biçimine Oligarşi denir.

Cumhuriyet

Egemenliğin halka ait olduğu ve egemenlğin kaynağının halk olduğu devlet başkanının iktidara babadan oğula geçerek yani verasetle değil de seçimle geldiği yönetim biçimine Cumhuriyet denir. Cumhuriyet Monarşi'nin tam tersidir.

Hukuki Yapılarına Göre Devlet Biçimleri

Hukuki yapılarına göre devlet biçimleri ikiye ayrılır:

1. Üniter Devlet

a)Merkezi Üniter Devlet

b)Ademi Merkezi Üniter Devlet

2. Karma Devlet

a)Konfederasyon

b)Federal Devlet

Üniter Devlet

Devletin ülke, millet ve egemenlik unsurlarıyla yasama, yürütme ve yargı organlarının tek olduğu devlet biçimine üniter devlete denir.Üniter devlette devletin ülkesi, milleti ve egemenliği tektir ve bölünmez bir bütündür. Türkiye, İspanya, İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan, japonya, Norveç ve portekiz gibi devletler üniter devletlerdir.

a) Merkezi Üniter Devlet: Devletin dışında başka kamu tüzel kişisinin bulunmadığı ve devletin bütün faaliyetlerinin merkezden yürütüldüğü devlet biçimini ifade eder.

b) Adem-i Merkezi Üniter Devlet: Devletin bazı faaliyetlerinin devletin dışındaki kamu tüzel kişiler tarafından yürütüldüğü devlet biçimini ifade eder.

Not: Türkiye Cumhuriyeti Üniter Devlettir. Türkiye Cumhuriyeti'ne üniter devlet olma özelliğini Anayasanın değiştirilemeyecek hükümlerinden olan 3. Maddedeki'' Türkiye Devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür.'' ibaresi katmıştır.

Karma Devlet

Birden çok devletin bir araya gelmesiyle meydana getirilen devlet biçimidir.

a) Konfederasyon: Birden çok bağımsız devletin ululslararası hukuki değişiklikleri korumak koşuluyla belirli bir amaçla özellikle de ortak savunmalarını sağlamak amacıyla kurdukları devletler topluluğu biçimidir. Konfederasyonu oluşturan devletler hem hem de dış ilişkilerinde bağımsızdırlar. Konfederasyon uluslararası bir antlaşma sonucunda kurulur.Konfederasyonun tek organı meclistir. Bu mecliste konfederasyon devletinin temsilcileri bulunur. Konfederasyon tüzel kişiliğe sahip değildir. Meclis temsilcilerin oy birliğiyle karar alabilir. Amerika Birleşik Devletleri Federal devlet olmadan önce Bir konfederasyon devletiydi.

b) Federal Devlet(Federasyon): Kendi içinde belli bir özerkliği olan ve aynı merkezi iktidara bağlı olan iki veya daha çok devletin bir anayasayla birleşmesiyle oluşturulan devletler topluluğuna Federal devlet denir. Federasyonu meydana getiren devletlere federe devlet(eyalet); Federe devletlerin birleşerek meydana getirdiği devlete de Federal Devlet denir. Federal Devlet federe devletlern üstündedir. ABD, Avusturya, İsviçre, Rusya, Almanya, Kanada, İsviçre, Avustralya Federal Devletlere örneklerdir.

Konfederasyon ve Federal Devletin Karşılaştırılması

*Konfederasyon uluslararası antlaşmayla kurulur, Federal Devlet ise anayasayla kurulur.

* Konfederasyona üye devletlerin üyelikten ayrılma hakkı vardır. Federe Devletlerin Federal Devletten ayrılma hakkı yoktır.

* Konfederasyona üye devletler dış ilişkilerinde bağımsızdırlar fakat Federe Devletler dış ilişkilerinde Federal Devlete bağlıdır.

* Konfederasyona ait vatandaşlık yoktur. Konfederasyona üye devletlerin vatandaşlığı bulunmaktadır. Federal Devlet'te ise iki çeşit vatandaşlık vardır. Bunlar Federal vatandaşlık ve federe vatandaşlıktır.

DEMOKRASİ

Demokrasiyi basit bir şekilde tanımlayacak olursak halkın kendi kendini yönetmesi diyebiliriz. Demokraside halk iktidardakileri kendisi seçer ve iktidar halkı temsil eder. Halkın tam olarak özgür olabilmesini sağlamak demokrasinin amacını oluşturur.

Demokrasinin Özellikleri

* Seçimler düzenli aralıklarla tekrarlanır.

* Birden fazla siyasi parti vardır.

* İktidardakiler seçimle iş başına gelir.

* Seçimler serbest bir şekilde yapılır.

* Muhalefetin iktidar olma şansı vardır.

* Demokratik Devlette temel kamu hakları tanınmış ve güvence altına alınmıştır.

Demokrasi üçe ayrılır:

1. Doğrudan Demokrasi

2. Yarı Doğrudan Demokrasi

3. Temsili Demokrasi

1. Doğrudan Demokrasi

Milletin egemenliği kendisinin ve doğrudan doğruya kullandığı demokrasi şekline doğrudan demokrasi denir. Antik çağda yunan şehirlerinde uygulanmış bir demokrasi şeklidir. Günümüzde ise İsviçrenin bazı kantonlarında uygulanmaktadır.

2. Yarı Doğrudan Demokrasi

Egemenliğin halk ile temsilciler arasında paylaştırılarak kullanıldığı demorasi biçimidir. Bazı hallerde halk egemenliğin kullanılmasına doğrudan katılabilir. Yarı doğrudan demokraside Referandum, halk vetosu ve halk girişimi vardır. İsviçre ve İtalya yarı doğrudan demokrasinin uygulandığı ülkelerdir.

3. Temsili Demokrasi

Halkın kendi seçtiği temsilciler vasıtasıyla egemenliği kullandığı demokrasi şeklidir. Türkiye, ABD, İngiltere, Almanya Temsili Demokrasinin uygulandığı ülkelerdir.

Demokrasi anlayışı;

1. Çoğulcu Demokrasi

2. Çoğunlukçu Demokrasi

olmak üzere ikiye ayrılır.

1. Çoğulcu Demokrasi: Çoğunluğun yönetim hakkının , azınlıkların temel haklarıyla sınırlandığı, bütün düşünce ve inançların açıkbir şekilde yerine getirildiği demokrasi anlayışını ifade eder.

2. Çoğunlukçu Demokrasi: Ülkenin halkın çoğunluğunun iradesine göre yönetildiği ve çoğunluğun kararının her şeyin üzerinde tutulduğu demokrasi anlayışını ifade eder.

HÜKÜMET SİSTEMLERİ

Hükümet sistemleri:

1. Kuvvetler Birliği

2. Kuvvetler Ayrılığı

olmak üzere ikiye ayrılır.

Bir ülkede devletin temel organları olan yasama, yürütme ve yargı birbirinden ayrılıyorsa buna kuvvetler ayrılığı; Yasama ve yürütme aynı organ tarafından yerine getiriliyorsa buna kuvvetler birliği denir.

HÜKÜMET SİSTEMLERİ

Kuvvetler Birliği Sistemleri Kuvvetler Ayrılığı Sistemleri

-Mutlak Monarşi - Başkanlık Sistemi

- Diktatörlük - Yarı Başkanlık Sistemi

- Meclis Hükümeti Sistemi - Parlamenter Sistem

Kuvvetler Birliği Sistemleri

Yasama ve yürütmenin tek bir organda birleştiği ve tek bir organ tarafından yerine getirildiği hükümet sistemine kuvvetler birliği sistemi denir. Yasama ve yürütmenin yürütme organında birleştiği yönetim biçimine mutlak monarşi ya da diktatörlük; Yasama organında birleştiği sisteme ise meclis hükümeti sistemi denir.

Mutlak Monarşi

Yasama ve yürütmenin yetkisinin hükümdar tarafından yerine getirildiği, hükümdarın yanında yönetimi paylaşacak başka bir makamın bulunmadığı hükümet sistemine mutlak monarşi denir. Mutlak Monarşi de yasama ve yürütme yetkisi padişahta toplanmıştır hatta yargı yetkisini dahi hükümdar kullanmaktadır.Hükümdarın yetkileri sınırsızdır.

Diktatörlük

Yasama ve yürütme yetkisinin tek bir kişinin ya da zümrenin kullandığı yönetim sistemine diktatörlük denir.

Meclis Hükümeti Sistemi

Yasama ve yürütme yetkisinin yasama organında toplandığı hükümet sistemine meclis hükümeti sistemi denir. Meclis hükümeti sistemi Türkiye'de 1920-1923 yılları arasında uygulanmıştır.

Meclis Hükümeti Sisteminin Özellikleri

* Yasama organı tek meclisten oluşmaktadır.

* Meclis Yürütme yetkisinin yerine getirilmesi için kendi içinden bir heyet seçer.

* Yasama ve yürütme yetkisi meclise aittir.

* Meclisin kendi kendini toplantıya çağıma ve kendi kendini feshetme yetkisi vardır.

* Meclis sürekli çalışır.

* Bakanlar Kurulu meclisi feshetme ve toplantıya engel olma gibi bir araca sahip değildir.

* Meclis hükümeti sisteminde bir devlet başkanı ve başkanlık makamı bulunmamaktadır.

* İcra heyetinin meclisten ayrı bir varlığı bulunmamaktadır.

* Bakanlar meclis içinden ve meclisin kendisi tarafından tek tek seçilir. bakanlar meclise karşı sorumlu olurlar.

* Bu sistemde çoğu zaman yargının durumu gündeme gelmez.

Kuvvetler Ayrılığı Sistemleri

Yasama ve yürütme yetkisinin farklı organlarda toplandığı hükümet sistemine kuvvetler ayrılığı sistemleri denir. Yasama ve yürütmenin birbirinden çok sert bir şekilde ayrıldığı sisteme başkanlık; yumuşak bir biçimde ayrıldığı sisteme ise parlamenter sistem denir.

Başkanlık Sistemi

Yasama ve yürütmenin mutlak ve sert biçimde ayrıldığı hükümet sistemini ifade eder. ABD, Arjantin, Şili, Brezilya gibi ülkelerde başkanlık sistemine göre yönetilmektedir.

Başkanlık Sisteminin Özellikleri

* Başkanı halk seçer.

* Yürütme organı tek kişiden oluşur o kişi de başkandır.

* Başkanın yasama organı olan meclisi feshetme yetkisi yoktur.

* Başkanın yasama organı olan meclise karşı sorumluluğu yoktur.

* Aynı kişi hem yürütme hem de yasamada görev alamaz.

* Başkan yasama organı olan meclisin çalışmalarına katılamaz.

Yarı Başkanlık Sistemi

Cumhurbaşkanının önemli yetkileri elinde bulundurduğu ve halk tarafından seçildiği Bakanlar Kurulunun parlamentoya karşı sorumlu olduğu sistem yarı başkanlık sistemini ifade eder. Avusturya, Finlandiya, İrlanda, Fransa, İzlanda, Portekiz gibi ülkeler yarı başkanlık sistemine göre yönetilmektedir.

Yarı Başkanlık Sisteminin Özellikleri

* Cumhurbaşkanını halk seçer.

* Yürütme organı Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu olmak üzere iki başlıdır.

* Bakanlar Kurulu yasama organı olan meclise karşı sorumludur.

* Yasama organı Bakanlar Kurulunun güvensizlik oyuyla görevinden alabilir.

Parlamenter Sistem

Yasama ve yürütme organlarının birbirinden yumuşak bir biçimde ayrıldığı hükümet sistemine parlamenter sistem denir. Türkiye, Hollanda, Almanya, İngiltere, Danimarka, İtalya, İsveç, İspanya, Belçika, Lüksemburg, Norveç, Yunanistan gibi ülkelerde parlamenter sistem uygulanmaktadır.

Parlamenter Sistemin Özellikleri

* Yürütme yasama organına karşı sorumludur.

* Yürütmenin iktidarı yasamadan kaynaklanmaktadır.

* Bakanlar kurulu meclisin çalışmalarına katılır.

* Yasama organı Bakanlar Kurulunu güvensizlik oyuyla düşürebilir.

* Yürütme organınında yasama organını feshetme yetkisi vardır.

* Hem yürütmede hem de yasama da aynı kişi görev alabilir.

* Yürütme organı Devlet Başkanı ve Bakanlar Kurulu olmak üzere iki başlıdır.

* Devlet Başkanı yasama organı olan meclise karşı sorumsuzdur.

* Bakanlar Kurulu meclise karşı sorumludur.

İKTİDAR

Bakanlar Kurulunu yönetme, bir grup ve topluluk üzerinde maddi ya da manevi güçle söz sahibi olmaya iktidar denir.İktidar;

1. Kurucu İktidar

2. Kurulmuş İktidar

olmak üzere ikiye ayrılır.

DEVLET İKTİDARLARI

Kurucu İktidar Kurulmuş İktidar

a) Asli Kurucu İktidar a) Yasama

b) Tali Kurucu İktidar b) Yürütme

c) Yargı

Kurucu İktidar: Bir devletin anayasasını yapan ya da değiştiren başka bir ifadeyle devletin temel siyasal yapısını belirleyen iktidara kurucu iktidar denir.

Kurulmuş İktidar: Kurucu iktidarın Anayasada belirlediği sınırlar çerçevesinde devletin yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kullanan iktidara kurulmuş iktidar denir.


5234
0
0

Hiç yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.
yorum yap

© 2013 KPSS.tv All Rights Reserved Facebook Twitter